Mặt bằng giá nhiên liệu và nhiều loại vật liệu xây dựng gần đây đã dần hạ nhiệt. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp đầu tư, xây dựng hạ tầng cho rằng, vấn đề đặt ra không chỉ dừng ở việc xử lý các phát sinh trong giai đoạn đỉnh giá, mà rộng hơn là sớm hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong suốt vòng đời các dự án.
Biến động giá nhiên liệu tác động tới hàng loạt dự án trọng điểm
Theo thống kê của Bộ Xây dựng, biến động giá nhiên liệu trong cao điểm vừa qua đã tác động trực tiếp tới 44 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng. Riêng chi phí xây dựng công trình giao thông đến cuối tháng 3/2026 đã tăng mạnh so với tháng trước, là mức tăng cao nhất trong các loại hình công trình.
Biến động giá nhiên liệu trong cao điểm vừa qua đã tác động trực tiếp tới nhiều dự án giao thông trọng điểm trọng điểm
Thực tế từ công trường cho thấy, trong giai đoạn giá dầu diesel có thời điểm vượt 44.000 đồng/lít, cùng với nhựa đường, cát đá, thép và chi phí vận tải tăng mạnh, các đơn vị thi công vẫn duy trì tổ chức thi công liên tục để bám tiến độ.
Tại dự án Cảng Hàng không Quốc tế Long Thành, ông Trần Văn Sơn, Giám đốc điều hành các gói thầu 4.6 và 4.7 (Cienco4), cho biết có thời điểm giá mua nhiên liệu thực tế cao hơn 50 - 60% so với dự toán ban đầu. Đơn vị buộc phải tận dụng vật tư tồn kho và tổ chức lại kế hoạch cung ứng để duy trì thi công liên tục.
Tương tự, tại dự án thành phần cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, ông Lương Công Lý, Giám đốc điều hành thi công gói thầu XL02, cho biết biến động mạnh của giá dầu và nguồn cung hạn chế đã làm chi phí vận hành thiết bị tăng đáng kể, buộc nhà thầu liên tục điều chỉnh phương án thi công, tối ưu dây chuyền thiết bị và tiến độ huy động vật liệu.
Ở dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, ông Đặng Tiến Thắng, Tổng Giám đốc doanh nghiệp dự án, nhấn mạnh vấn đề không chỉ nằm ở một đợt tăng giá riêng lẻ, mà là nhu cầu xây dựng cơ chế đủ linh hoạt để các dự án có thể thích ứng với những chu kỳ biến động của thị trường trong suốt quá trình triển khai. Theo ông Thắng, nếu các cú sốc về giá không được phản ánh kịp thời vào hợp đồng, sẽ tạo ra độ vênh lớn giữa thực tế và phương án tài chính ban đầu.
Từ đó, doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm thống nhất cơ chế cập nhật phần chênh lệch chi phí nhiên liệu, vật liệu và máy thi công vào tổng mức đầu tư, làm cơ sở cho việc thanh toán, quyết toán minh bạch trong điều kiện thị trường có biến động bất thường.
Điểm nghẽn từ độ trễ chỉ số giá và cơ chế điều chỉnh hợp đồng
Thực tiễn cho thấy cơ chế công bố chỉ số giá xây dựng và điều chỉnh hợp đồng hiện vẫn có độ trễ nhất định so với diễn biến thị trường. Phần lớn địa phương công bố theo quý, trong khi các yếu tố chi phí đặc thù như dầu diesel, nhựa đường, vận tải, vật liệu rời… có thể biến động mạnh theo tuần, thậm chí theo ngày. Đến giữa tháng 4/2026, vẫn còn nhiều địa phương chưa công bố chỉ số giá quý I, khiến việc điều chỉnh hợp đồng gặp vướng mắc.
Ngoài ra, các hiệp hội phản ánh tình trạng chênh lệch giữa giá công bố và giá giao dịch thực tế, đặc biệt với cát, đá, đất đắp và nhựa đường và các vật liệu rời. Tại một số khu vực phía Nam, vật liệu bị bán qua trung gian, khiến giá cao hơn 1,3 - 1,5 lần so với công bố. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết về một hệ thống dữ liệu giá minh bạch, cập nhật và phản ứng nhanh nhạy hơn.
PGS. TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), cho rằng đây là thời điểm cần nhìn nhận đầy đủ hơn nguyên tắc chia sẻ rủi ro trong các dự án hợp tác công - tư (PPP), nhất là khi thị trường xuất hiện những biến động vượt xa dự báo thông thường tại thời điểm ký kết hợp đồng.
Theo ông, bản chất của PPP là hợp tác dài hạn, trong đó rủi ro phải được phân bổ theo khả năng kiểm soát của từng bên. Những biến động cực đoan về giá nhiên liệu, vật liệu rõ ràng vượt ngoài khả năng của doanh nghiệp, do đó cần có cơ chế điều chỉnh hợp đồng, gia hạn tiến độ và chia sẻ rủi ro tài chính để bảo đảm tính bền vững của mô hình PPP. “Ý nghĩa quan trọng của việc hoàn thiện cơ chế này nằm ở việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và thị trường vốn đối với lĩnh vực hạ tầng giao thông. Khi niềm tin được củng cố, khu vực tư nhân mới tiếp tục mạnh dạn tham gia các công trình chiến lược trong giai đoạn tới”, Chủ tịch VARSI nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho rằng biến động giá trong thời gian qua cần được xem là tình huống bất khả kháng, từ đó áp dụng cơ chế bù giá đặc thù hoặc điều chỉnh linh hoạt hơn. Điều quan trọng là xây dựng một khung pháp lý thống nhất để các địa phương và chủ đầu tư triển khai đồng bộ.
Không chỉ ở các dự án trọng điểm quốc gia, nhiều doanh nghiệp địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai cũng đã kiến nghị điều chỉnh giá hợp đồng đối với các vật liệu tăng mạnh, đồng thời đề xuất cập nhật đơn giá, chỉ số giá sát thị trường hơn để giảm rủi ro tài chính.
Từ giải pháp tình thế đến cơ chế chia sẻ rủi ro dài hạn
Từ thực tiễn triển khai, các doanh nghiệp đề xuất giải pháp ngắn hạn là rút ngắn chu kỳ công bố chỉ số giá xây dựng xuống hàng tháng, đồng thời cho phép áp dụng linh hoạt cơ chế kết hợp giữa điều chỉnh theo chỉ số giá và bù trừ trực tiếp đối với những yếu tố biến động mạnh như dầu diesel, nhựa đường hoặc chi phí vận tải.
Trường hợp địa phương chưa kịp ban hành chỉ số giá phù hợp, kiến nghị cho phép sử dụng các chỉ số tương đương, hoặc giao chủ đầu tư chủ trì xây dựng, thẩm định chỉ số đối với các yếu tố chi phí chưa được công bố.
Các doanh nghiệp cũng đề xuất Bộ Xây dựng nghiên cứu ban hành thông tư hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng trong điều kiện thị trường xuất hiện cú sốc giá lớn. Đồng thời, cần có giải pháp kiểm soát hiện tượng đầu cơ, thao túng giá để bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, ổn định.
Về trung hạn, cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hoặc cổng thông tin điện tử quốc gia thống nhất về giá xây dựng, cho phép cập nhật, công bố và tra cứu minh bạch, kịp thời. Qua đó, thu hẹp khoảng cách giữa giá công bố và giá thực tế, thống nhất giá giữa các địa phương và ngăn chặn phát sinh trung gian trong xác lập giá.
Về dài hạn, đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về quản lý chi phí và hợp đồng PPP theo hướng bổ sung yếu tố “biến động giá cực đoan” như một dạng rủi ro cần được luật hóa, từ đó xác lập cơ chế chia sẻ rõ ràng giữa Nhà nước và doanh nghiệp.
Song song với hoàn thiện thể chế, các doanh nghiệp cũng kiến nghị quy hoạch lại nguồn vật liệu, tối ưu logistics, thúc đẩy vật liệu thay thế và nghiên cứu công cụ điều tiết thị trường để ứng phó khi xuất hiện cú sốc giá hoặc đứt gãy nguồn cung.
Trong bối cảnh nhiều dự án chiến lược đang bước vào giai đoạn tăng tốc để hoàn thành các mục tiêu hạ tầng quốc gia, việc sớm có động thái chính sách theo hướng chia sẻ rủi ro, hoàn thiện cơ chế giá và nâng cao tính minh bạch của thị trường vật liệu sẽ là điều kiện quan trọng để Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp cùng giữ vững khí thế trên công trường, đưa các công trình trọng điểm về đích đúng kế hoạch.
Minh Anh
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)